Katresnan Kang Sejati
CRITA RAKYAT
Crita rakyat yaiku crita kang dicritakake kanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat. Crita rakyat kasebut kacritakake ing maneka werna kahanan, ana ing sajroning kumpulan, utawa pinangka crita pamancing impen,lan sapiturute. Tumraping bocah-bocah, crita rakyat uga bisa migunani pinangka pendhidhikan budi pekerti, amarga budi pekerti luhur tumrap bocah-bocah. Crita rakyat duwe unsur-unsur pambangun, kayata tema, tokoh utawa penokohan, latar (setting), alur (plot), sudhut pandhang, lan amanat.
Crita rakyat ngemu piwulang utawa nilai-nilai, antarane yaiku nilai-nilai budaya kang nduweni gegayutan karo pamikiran, kabisan, lan karya manungsa, nilai-nilai sosial kang nduweni gegayutan karo tata laku antaraning manungsa nduweni sapadha, lan nilai-nilai moral kang nduweni gegayutan karo tumindak apik lan elek kang dadi dhasare kauripane manungsa lan masyarakat.
A. Titikane crita rakyat :
a. Panyebarane kanthi lesan
b. Duweni sipat tradhisional
c. Sugih cakrik lan variasi
d. Jenenge pangriptane ora konangan (anonim yaiku crita mau ora kaweruhan sapa sing nganggit)
e. Wangune tiron (klise) ana ing susunan utawa cara pangungkapane.
B. Mupangate crita rakyat yaiku :
a. Mupangat Rekreatif yaiku menehi rasa tentrem, seneng uga menehi hiburan.
b. Mupangat Dedaktif yaiku ndhidhik para kang maca amarga nilai-nilai kabeneran lan kaapikan kang ana ing sajroning crita.
c. Mupangat Estetis yaiku menehi nilai-nilai kaendahan.
d. Mupangat Moralitas yaiku ngemu nilai-nilai moral kang dhuwur saengga para kang maca bisa mangerteni moral kang apik lan elek.
e. Mupangat Relegiusitas yaiku ngemu ajaraning agama kang bisa didadekake tuladha kanggo para kang maca.
C. Unsur Crita Rakyat :
Crita rakyat nduweni unsur-unsur intrinsik,kayata :
a. Tema yaiku ide pokok utawa permasalahan utama kang ndhasari lakuning crita.
b. Latar (setting) yaiku papan panggonan, wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita.
c. Paraga yaiku paraga ing sajroning crita. Paraga bisa dingerteni karaktere saka tumindake, ciri isike, lingkungane, lan sapanunggale.
d. Alur (plot) yaiku urut-urutane utawa rerakening prastawa ing sajroning crita.
e. Amanat yaiku pesen kang diaturake dening panganggit marang wong kang maca. Pesen kang ana ing sajroning crita.
f. Sudhut pandhang yaiku cara pandhang panganggit tumprap crita kang dianggit awujud wong kapisan. Wong kapindho, utawa wong katelu.
D. Wujude crita rakyat miturut William R. Bascom
ana telung golongan, yaiku mitos, legendha, lan dongeng.
a. Mitos
Mitos yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan. Kedadeyan ing alam dharatan, segara, utawa langit, tuladane crita Nyi Rara Kidul, Nyi Lanjar, lan sapanunggale.
b. Legendha
Legendha yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan, biasane crita mau ana petilasan arupa watu, gunung kali, lan sapanunggale. Tuladhane crita Baru klinthing, Kawah Sikidang, Sumur Jalatundha, Rara Jonggrang, lan sapanunggale.
c. Dongeng
Dongeng yaiku crita kang ngayawara lan ora bisa dipercaya. Tuladhane Kancil Nyolong Timun, Keong Mas, Lutung Kasarung, lan sapanunggale.
E. Sinopsis
Sinopsis yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cerkak nanging bisa njlentrehake crita sakabehe. Nalika bakal nulis sinopsis, bab-bab kang kudu digatekake yaiku :
a. Tema : gagasan pokok, pokok crita
b. Latar : papan lan wektu dumadine prastawa
c. Alur : lakuning crita
d. Penokohan : paraga crita
Saka katrangan kasebut banjur bisa digawe sinopsise.
Tuladhane crita rakyat :
Ing jaman biyen ana kerajaan gedhe banget sing jenenge Prambanan. Rakyate prambanan iku uripe iso ayem lan tentrem sing dipimpin karo Prabu Baka.
Nanging ana waktu kerajaan Prambanan diserang karo kerajaan Pengging. Prabu Baka lan kabeh pasukane mati amarga kurang persiapane. Prabu Baka lan kabeh pasukane mati amergo kena karo senjatane Bandung Bondowoso. Akhire, kerajaan Prambanan dikuasai lan dipimpin karo Bandung Bondowoso.
Bandung Bondowoso iku raja seng duweni kasekten lan pasukan jin utawa bangsa alus. Pada wektu mimpin kerajaan Prambanan, Bandung Bondowoso ndeloki lan ngemati putri seng ayu banget, putrine Prabu Baka. Putri iku duwe jeneng Roro Jonggrang.
Ora suwe, Bandung Bondowoso langsung nglamar Roro Jonggrang. “ Roro Jonggrang, opo awakmu gelem dadi permaisuriku ?” pitakone Bandung Bondowoso.
Roro jonggrang kaget lan bingung amarga ora pengin nerimo lamarane soko Bandung Bondowoso. Nanging Roro Jonggrang ngroso wedi yen ora nerimo lamaran, Bandung Bondowoso bakale murko lan gawe bebaya ing rakyat Prambanan.
Pungkasane Roro Jonggrang duweni ide lan nanggepi Bandung Bondowoso. “Aku gelem dadi permaisuriku, tapi ana syarate.”
“Apa iku syarate ?” Bandung Bondowoso nerosne pitakone.
“Gawekno aku sewu (1000) candi seng kudu mari nek wektu sakwengi !” jawabe Roro Jonggrang.
Bandung Bondowoso mikir lan nggolek ide supoyo bisa gawe 1000 candi ing waktu sakwengi. Ing bengi, Bandung Bondowoso ngumpulno anak buahe yaiku jin karo bangsa alus. Sawise ngrungokake perintahe Bandung Bondowoso, poro jin lan bangsa alus langsung nggarap sing diperintaake karo Bandung Bondowoso.
Ing wektu cepet, bangunan candi meh mari sewu. Roro Jonggrang ndelengi soko kadohan, deweke bingung ngerteni Bandung Bondowoso dibantu poro jin. Roro Jonggrang langsung ngumpulno poro dayang-dayange.
Roro Jonggrang menehi tugas marang dayang dayange gawe ngumpulno lan mbakar jerami. Poro dayang liyane diwenehi dhawuh munikne lesung lan naburno bunga sing wangi.
Jin lan setan mau wedi amargo disangkakno wes esok. Akhire poro jin lan setan ninggalake panggonane. Candi durung ana 1000, tapi kurang 1.
Bandung Bondowoso mangkel lan murko marang Roro Jonggrang amargo wis mbujuki deweke. Roro Jonggrang disabda karo Bandung Bondowoso dadi patung lan ngganepi 1000 candi.
Sampe saiki candi-candi iku isek ana ing panggonan Prambanan, Jawa Tengah.
SUMBER : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 kelas XI SMA/SMK/MA
https://ngertiaja.com/cerita-rakyat-bahasa-jawa/
Sumber : dedlee30.blogspot
Sumber : paragram.id
Sumber : penulisdongeng.blogspot.com
Crita rakyat yaiku crita kang dicritakake kanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat. Crita rakyat kasebut kacritakake ing maneka werna kahanan, ana ing sajroning kumpulan, utawa pinangka crita pamancing impen,lan sapiturute. Tumraping bocah-bocah, crita rakyat uga bisa migunani pinangka pendhidhikan budi pekerti, amarga budi pekerti luhur tumrap bocah-bocah. Crita rakyat duwe unsur-unsur pambangun, kayata tema, tokoh utawa penokohan, latar (setting), alur (plot), sudhut pandhang, lan amanat.
Crita rakyat ngemu piwulang utawa nilai-nilai, antarane yaiku nilai-nilai budaya kang nduweni gegayutan karo pamikiran, kabisan, lan karya manungsa, nilai-nilai sosial kang nduweni gegayutan karo tata laku antaraning manungsa nduweni sapadha, lan nilai-nilai moral kang nduweni gegayutan karo tumindak apik lan elek kang dadi dhasare kauripane manungsa lan masyarakat.
A. Titikane crita rakyat :
a. Panyebarane kanthi lesan
b. Duweni sipat tradhisional
c. Sugih cakrik lan variasi
d. Jenenge pangriptane ora konangan (anonim yaiku crita mau ora kaweruhan sapa sing nganggit)
e. Wangune tiron (klise) ana ing susunan utawa cara pangungkapane.
B. Mupangate crita rakyat yaiku :
a. Mupangat Rekreatif yaiku menehi rasa tentrem, seneng uga menehi hiburan.
b. Mupangat Dedaktif yaiku ndhidhik para kang maca amarga nilai-nilai kabeneran lan kaapikan kang ana ing sajroning crita.
c. Mupangat Estetis yaiku menehi nilai-nilai kaendahan.
d. Mupangat Moralitas yaiku ngemu nilai-nilai moral kang dhuwur saengga para kang maca bisa mangerteni moral kang apik lan elek.
e. Mupangat Relegiusitas yaiku ngemu ajaraning agama kang bisa didadekake tuladha kanggo para kang maca.
C. Unsur Crita Rakyat :
Crita rakyat nduweni unsur-unsur intrinsik,kayata :
a. Tema yaiku ide pokok utawa permasalahan utama kang ndhasari lakuning crita.
b. Latar (setting) yaiku papan panggonan, wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita.
c. Paraga yaiku paraga ing sajroning crita. Paraga bisa dingerteni karaktere saka tumindake, ciri isike, lingkungane, lan sapanunggale.
d. Alur (plot) yaiku urut-urutane utawa rerakening prastawa ing sajroning crita.
e. Amanat yaiku pesen kang diaturake dening panganggit marang wong kang maca. Pesen kang ana ing sajroning crita.
f. Sudhut pandhang yaiku cara pandhang panganggit tumprap crita kang dianggit awujud wong kapisan. Wong kapindho, utawa wong katelu.
D. Wujude crita rakyat miturut William R. Bascom
ana telung golongan, yaiku mitos, legendha, lan dongeng.
a. Mitos
Mitos yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan. Kedadeyan ing alam dharatan, segara, utawa langit, tuladane crita Nyi Rara Kidul, Nyi Lanjar, lan sapanunggale.
b. Legendha
Legendha yaiku crita kang dianggep bener-bener kedadeyan, biasane crita mau ana petilasan arupa watu, gunung kali, lan sapanunggale. Tuladhane crita Baru klinthing, Kawah Sikidang, Sumur Jalatundha, Rara Jonggrang, lan sapanunggale.
c. Dongeng
Dongeng yaiku crita kang ngayawara lan ora bisa dipercaya. Tuladhane Kancil Nyolong Timun, Keong Mas, Lutung Kasarung, lan sapanunggale.
E. Sinopsis
Sinopsis yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cerkak nanging bisa njlentrehake crita sakabehe. Nalika bakal nulis sinopsis, bab-bab kang kudu digatekake yaiku :
a. Tema : gagasan pokok, pokok crita
b. Latar : papan lan wektu dumadine prastawa
c. Alur : lakuning crita
d. Penokohan : paraga crita
Saka katrangan kasebut banjur bisa digawe sinopsise.
Tuladhane crita rakyat :
RORO JONGRANG
Ing jaman biyen ana kerajaan gedhe banget sing jenenge Prambanan. Rakyate prambanan iku uripe iso ayem lan tentrem sing dipimpin karo Prabu Baka.
Nanging ana waktu kerajaan Prambanan diserang karo kerajaan Pengging. Prabu Baka lan kabeh pasukane mati amarga kurang persiapane. Prabu Baka lan kabeh pasukane mati amergo kena karo senjatane Bandung Bondowoso. Akhire, kerajaan Prambanan dikuasai lan dipimpin karo Bandung Bondowoso.
Bandung Bondowoso iku raja seng duweni kasekten lan pasukan jin utawa bangsa alus. Pada wektu mimpin kerajaan Prambanan, Bandung Bondowoso ndeloki lan ngemati putri seng ayu banget, putrine Prabu Baka. Putri iku duwe jeneng Roro Jonggrang.
Ora suwe, Bandung Bondowoso langsung nglamar Roro Jonggrang. “ Roro Jonggrang, opo awakmu gelem dadi permaisuriku ?” pitakone Bandung Bondowoso.
Roro jonggrang kaget lan bingung amarga ora pengin nerimo lamarane soko Bandung Bondowoso. Nanging Roro Jonggrang ngroso wedi yen ora nerimo lamaran, Bandung Bondowoso bakale murko lan gawe bebaya ing rakyat Prambanan.
Pungkasane Roro Jonggrang duweni ide lan nanggepi Bandung Bondowoso. “Aku gelem dadi permaisuriku, tapi ana syarate.”
“Apa iku syarate ?” Bandung Bondowoso nerosne pitakone.
“Gawekno aku sewu (1000) candi seng kudu mari nek wektu sakwengi !” jawabe Roro Jonggrang.
Bandung Bondowoso mikir lan nggolek ide supoyo bisa gawe 1000 candi ing waktu sakwengi. Ing bengi, Bandung Bondowoso ngumpulno anak buahe yaiku jin karo bangsa alus. Sawise ngrungokake perintahe Bandung Bondowoso, poro jin lan bangsa alus langsung nggarap sing diperintaake karo Bandung Bondowoso.
Ing wektu cepet, bangunan candi meh mari sewu. Roro Jonggrang ndelengi soko kadohan, deweke bingung ngerteni Bandung Bondowoso dibantu poro jin. Roro Jonggrang langsung ngumpulno poro dayang-dayange.
Roro Jonggrang menehi tugas marang dayang dayange gawe ngumpulno lan mbakar jerami. Poro dayang liyane diwenehi dhawuh munikne lesung lan naburno bunga sing wangi.
Jin lan setan mau wedi amargo disangkakno wes esok. Akhire poro jin lan setan ninggalake panggonane. Candi durung ana 1000, tapi kurang 1.
Bandung Bondowoso mangkel lan murko marang Roro Jonggrang amargo wis mbujuki deweke. Roro Jonggrang disabda karo Bandung Bondowoso dadi patung lan ngganepi 1000 candi.
Sampe saiki candi-candi iku isek ana ing panggonan Prambanan, Jawa Tengah.
SUMBER : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 kelas XI SMA/SMK/MA
https://ngertiaja.com/cerita-rakyat-bahasa-jawa/
Sumber : dedlee30.blogspot
Sumber : paragram.id
Sumber : penulisdongeng.blogspot.com



Baguss sekali
BalasHapusKeren
BalasHapus👌
BalasHapusBagus...semoga bermanfaat
BalasHapusMudah dipahami
BalasHapusUapik 👍👍👍
BalasHapusSip
BalasHapusLuar biasa keren
BalasHapus👍👍👍👍
BalasHapusBaguss
BalasHapusKeren
BalasHapus👍👍👍👍👍
BalasHapus👍👍👍👍👍
BalasHapus👍👍👍👍👍👍
BalasHapus👍👍👍👍
BalasHapusBaguss
BalasHapusKeren
BalasHapusBagus
BalasHapus👍👍👍👍👍👍
BalasHapusBagusss
BalasHapusKeren
BalasHapusJhoozzz
BalasHapus👍👍👍👍👍👍
BalasHapusJhosssss
BalasHapus